Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

trangchu:h2;top:h3;bottom:h3;trai:h3;phai:h3;TrangDanhMuc:h2;TrangChiTiet:h1;Canonical:;SiteMap:0.1;-cauhinhseo-
BỆNH DO GIUN KIM
Enterobius vermicularis

Bệnh giun kim được Linnaeus mô tả lần đầu tiên vào năm 1758 và người là ký chủ duy nhất. Năm 1983, Hugot phân lập được một loài giun kim khác ký sinh trên người, Enterobius gregorii. Tuy nhiên, một số tác giả cho rằng đây chỉ là một giai đoạn phát triển của E.vermicularis.

Với chu trình phát triển đặc thù, giun kim đã thể hiện những nét riêng về khía cạnh dịch tễ, bệnh học cũng như việc kiểm soát bệnh, khác hẳn các loại giun khác ký sinh đường ruột.

1. HÌNH THỂ CỦA GIUN KIM

Giun kim trưởng thành

Giun kim màu trắng ngà, hình trụ, đầu có ba môi bao quanh miệng. Đoạn gần cuối thực quản hơi dãn nở trước khi phình to thành một ụ tròn giống củ hành, tiếp giáp với ruột.

Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

Hình ảnh giun kim trưởng thành

Lớp biều bì (cuticle) hai bên thân dày lên ở phần đầu tạo thành hai cánh (alae), sau đó hẹp dần thành hai đường gờ chạy suốt chiều dài thân và là đặc điểm nhận dạng giun kim trưởng thành trên các mẫu mô giải phẫu bệnh cắt ngang. Kích thước giun cái khoảng 8 – 13mm x 0,3 – 0,5mm, với phần đuôi nhọn và thẳng, chiếm gần 1/3 chiều dài của thân. Giun đực nhỏ hơn (2-5mm x 0,2mm), đuôi cong về phía bụng, chứa một gai giao hợp.

Trứng giun kim

Trứng giun kim hình bầu dục, lép 1 bên, kích thước khoảng 50 – 60 µm x 20 – 30 µm, vỏ trong suốt, tương đối dày, gồm lớp albumine nhầy dính bên ngoài, kế đến là hai lớp chitine và một màng lipid trong cùng.

Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

Hình ảnh trứng giun kim

Các lớp vỏ ngoài có chức năng bảo vệ về mặt cơ học trong khi vai trò của lớp lipid là chống lại các tác nhân hóa học.

2. CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA GIUN KIM

Giun trưởng thành ký sinh chủ yếu ở manh tràng. Tuy nhiên, trong trường hợp nhiễm nặng, chúng sẽ xâm lấn đến các phần lân cận như hồi tràng, đại tràng. Giun có thể lang thang tự do trong lòng ruột tử dạ dày đến hậu môn hoặc bám vào niêm mạc ruột nhờ ba môi.

Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

Chu trình phát triển của giun kim

Đời sống giun kim rất ngắn, chỉ khoảng 4 – 13 tuần đối với con cái, 2 – 7 tuần đối với con đực.

Sau giao hợp, giun đực chết ngay, giun cái di chuyển dần đến hậu môn với một tử cung chứa đầy trứng có phôi. Trứng đòi hỏi oxygen để phát triển hoàn toàn đến giai đoạn lây nhiễm.

Vì vậy, ban đêm, giun cái bơi ra rìa hậu môn đẻ trứng và chết sau khi sinh. Số lượng trứng trung bình được phóng thích từ một giun cái là 11.000 trứng, có thể thay đổi từ 4.000 – 17.000.

Lớp vỏ nhày albumin giúp trứng bám dính vào vùng da quanh hậu môn. Trong điều kiện khí hậu nhiệt độ thích hợp (35-420C), sau 4 – 8 giờ, trứng có phôi sẽ phát triển thành trứng chứa ấu trùng lây nhiễm.

Dưới 220C và trên 460C trứng không phát triển. Trứng từ rìa hậu môn hoặc dính trên tay người bệnh do gãi hậu môn sẽ phát tán khắp nơi trong không gian sinh hoạt của người bệnh (giường, chiếu, chăn, sàn nhà, đồ ngủ, đồ chơi, tay nắm cửa,…).

Ngoài ra, trứng giun kim rất nhẹ, có thể theo bụi khuếch tán vào không khí trong phòng. Với độ ẩm hơi cao và nhiệt độ phòng thích hợp, trứng lây nhiễm có thể tồn tại 2 – 3 tuần bên ngoài cơ thể người, nhưng chỉ vài giờ hoặc vài ngày trong điều kiện khô ráo.

Sự ô nhiễm trứng trong môi trường chung quanh ký chủ đã tạo thuận lợi cho mầm bệnh lây nhiễm vào các thành viên khác sinh hoạt chung với người bệnh.

Khi người nuốt trứng lây nhiễm, ấu trùng được phóng thích ở tá tràng, lột xác hai lần thành giun non sau đó di chuyển xuống manh tràng để trưởng thành. Thời gian từ lúc nuốt trứng chứa ấu trùng lây nhiễm đến khi giun trưởng thành đẻ trứng mất khoảng 4 – 8 tuần.

Đặc điểm trứng được đẻ tại rìa hậu môn và nhanh chóng trở thành lây nhiễm đã dẫn đến hiện tượng tự tái nhiễm trong chu trình phát triển của giun kim:

I) Thói quen ngậm tay tạo cơ hội nuốt trứng dính trên tay người bệnh sau khi gãi hậu môn; II) tuy hiếm gặp nhưng ấu trùng có thể nở ở da quanh hậu môn sau đó bò ngược lên trực tràng gây hiện tượng nhiễm ngược (retroinfection).

3. ĐẶC ĐIỂM CỦA BỆNH GIUN KIM

Các đặc trưng trong chu trình phát triển cho thấy sự phân bổ bệnh giun kim phụ thuộc chủ yếu vào vấn đề vệ sinh cá nhân hơn là yếu tố địa lý, khí hậu. Vì vậy bệnh phổ biến khắp nơi, nhất là những khu vực đông đúc, điều kiện sống chật chội và kém vệ sinh.

Tuy nhiên, nhìn chung, tần suất bệnh chiếm ưu thế ở các nước ôn đới hơn là nhiệt đới. Có lẽ, ở các xứ lạnh, người dân hạn chế thay quần áo và không tắm rửa thường xuyên đã tạo thuận lợi cho bệnh phát triển và lây lan.

Mặt khác, ở các nước nhiệt đới. nhiễm giun kim ít được quan tâm nghiên cứu hơn các bệnh giun sán quan trọng khác.

Trên thế giới, ước tính trên 200 triệu người nhiễm Enterobius vermicularic mỗi năm. Tỉ lệ nhiễm tại một số nước Châu Á thay đổi từ 21% - 74%. Ở Việt Nam, bệnh dao động từ 7% - 50%, có nơi lên đến 80% - 100%. Các điều tra tại huyện Củ Chi, Tp.Hồ Chí Minh năm 2007 – 2009 ghi nhận khoảng 22,7% - 53,5% trẻ mẫu giáo bị nhiễm giun kim.

Mầm bệnh hiện diện khắp nơi trong môi trường sinh hoạt của người bệnh nên mức độ lây lan cao, dễ dàng nhiễm vào các thành viên sinh hoạt chung với ký chủ do ngậm tay, ngậm đồ chơi dính trứng, ăn thức ăn bị nhiễm,…hoặc do hít trứng từ bụi trong không khí.

Do đó, nhiễm giun kim thường mang tính gia đình, tính tập thể; tập trung chủ yếu ở nhà trẻ, trường mẫu giáo, trại mồ côi, trường nội trú, nhà dưỡng lão, trại tâm thần… Kiểu lây nhiễm hậu môn – ngón tay – miệng ở trẻ em là hình thức chính của tự tái nhiễm mầm bệnh thải ra từ chính cơ thể của trẻ.

Một dạng tự tái nhiễm khác, rất hiếm gặp, là hiện tượng nhiễm ngược các ấu trùng giun được nở từ rìa hậu môn.

Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

Bệnh cũng có thể lây lan qua quan hệ tình dục nhất là ở những người đồng tính luyến ái (oral-anal sex).

Sự ô nhiễm trứng cao trong không gian chung quanh ký chủ và hiện tượng tự tái nhiễm là yếu tố quan trọng chi phối tỷ lệ tái nhiễm cao trong quần thể sau những đợt xổ giun định kỳ mỗi 4 hoặc 6 tháng.

Đồng thời cũng là nguyên nhân của tình trạng nhiễm giun kim kéo dài mặc dù tuổi thọ của giun trưởng thành ngắn hơn nhiều so với các loại giun khác ký sinh ở người.

4. NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA BỆNH GIUN KIM VỚI SỨC KHỎE

Khoảng 1/3 số người nhiễm giun kim không có triệu chứng, số còn lại với những biểu hiện không đáng kể, trừ trường hợp nhiễm nặng có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng.

Giun kim trưởng thành bám vào niêm mạc ruột già có thể tạo những vết loét nhỏ, gây viêm ruột xuất tiết nhẹ với biểu hiện rốt loạn tiêu hóa không điển hình như ăn không ngon, buồn nôn, đau bụng, chướng bụng, tiêu chảy

Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏeBệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

Hình ảnh giun kim gây tổn thương niêm mạc ruột

Bạch cầu ái toan hơi tăng (4% - 12%), ít có giá trị báo hiệu bệnh như các bệnh giun sán khác. Dấu hiệu chính của bệnh là ngứa hậu môn vào buổi tối, lúc bệnh nhân ngủ, tương ứng với thời gian giun kim cái đẻ trứng, vì vậy dễ dàng tìm thấy giun cái ở vùng quanh hậu môn vào thời điểm này.

Sự kích thích của các chất bài tiết và cử động co thắt của giun khi đẻ sẽ gây cảm giác ngứa, đôi khi dữ dội dẫn đến mất ngủ, bứt rứt. Sự mất ngủ và khó chịu có thể dẫn đến sụt cân, khóc đêm và những phản xạ thần kinh bất thường như nghiến răng, tiểu dầm, cắn móng tay, ngoáy mũi…

Các biến chứng có thể gặp do ngứa gãi như chàm hóa, nhiễm trùng, viêm da vùng quanh hậu môn.

Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe
Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

Hình ảnh ngứa da, dị ứng, viêm quanh hậu

Khi ký sinh trong ruột, giun trưởng thành hoặc ấu trùng có thể di chuyển vào ruột thừa gây viêm ruột thừa

Bệnh giun kim và mối nguy hiểm đối với sức khỏe

Một số các trường hợp thủng ruột do giun kim xâm lấn sâu vào thành ruột đã được báo cáo. Ngoài ra, giun trưởng thành có thể lạc chỗ đến nhiều vị trí với nhiều mức độ tổn thương khác nhau.

Ở phái nữ, ký sinh trùng có thể lạc vào âm đạo, lên tử cung, đến vòi Fallop, rơi vào khoang phúc mạc gây viêm nhiễm hoặc tạo thành các u hạt.

Vì vậy đôi khi tìm thấy trứng giun kim trên phết cổ tử cung. Các trường hợp giun kim lạc vào niệu đạo, bàng quang, tiền liệt tuyến cũng được ghi nhận. Ở niệu đạo, bàng quang, tiền liệt tuyến cũng được ghi nhận.

Ở trẻ em, tình trạng nhiễm nặng và kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển tâm thần, vận động của trẻ, giảm khả năng tập trung.

5. CHẨN ĐOÁN BỆNH GIUN KIM

Ngứa hậu môn vào buổi tối hoặc ban đêm là dấu hiệu quan trọng trong định hướng nhiễm giun kim và việc tìm thấy giun trưởng thành hoặc trứng sẽ giúp xác định bệnh.

Giun kim cái có thể tìm thấy ở vùng da quanh hậu môn hoặc vùng âm hộ vào buổi tối, đôi khi xuất hiện trên bề mặt phân, dính trên đồ lót hoặc tã, giấy vệ sinh.

Trứng giun kim hiếm khi xuất hiện trong phân (<5% trường hợp) vì vậy không dùng xét nghiệm phân để chẩn đoán bệnh.

Phương pháp thích hợp nhất là tìm trứng ở vùng da quanh hậu môn bằng kỹ thuật Graham (Scotch tape)…Quan sát tiêu bản dưới kính hiển vi sẽ thấy trứng giun kim chứa ấu trùng.

Nếu trứng còn sống, ấu trùng sẽ chuyển động bên trong, nhất là khi kích thích bằng cách hơ nóng nhẹ lam kính. Nếu tiêu bản lẫn nhiều tạp chất, có thể nhỏ 1 giọt toluene hoặc xylene giữa lam kính và băng keo để làm trong mẫu bệnh phẩm.

6. ĐIỀU TRỊ BỆNH GIUN KIM

Tại phòng khám Ánh Nga điều trị bệnh giun kim bằng các thuốc đặc trị tiêu diệt giun kim trưởng thành và trứng giun kim trong cơ thể, đồng thời điều trị cho các thành viên trong gia đình trong thời gian ngắn để diệt tận gốc nguồn lây bệnh tránh tái nhiễm.

Thuốc điều trị bệnh giun kim

- Mebendazole, Albendazole, Pyrantel, Pamoate, Ivermectine

- Nên điều trị nhắc lại sau 1 – 2 tuần để đạt hiệu quả tối ưu.

Một số thuốc khác để tăng tác dụng hiệp đồng

7. PHÒNG NGỪA BỆNH GIUN KIM

Mức độ lây lan của bệnh giun kim rất cao do trứng dễ dàng phát tán vào không khí, sàn nhà và các vật dụng trong không gian sinh hoạt của bệnh nhân.

Vì vậy dự phòng bệnh bao gồm các biện pháp ngăn ngừa mầm bệnh phát tán ra xung quanh cũng như nhiễm vào cơ thể.

Việc rửa sạch vùng quanh hậu môn, đáy chậu mỗi sáng thức dậy là hành vi mang tính quyết định nhằm cắt đứt chu trình phát triển của giun kim.

Ngoài ra, phải cắt ngắn móng tay, rửa tay trước khi ăn, không cho trẻ mặc quần trủng đáy, nên hút bụi hoặc lau nhà bằng khăn ướt, tránh quét nhà, giặt sạch quần áo, chăn mền, chiếu gối, drap giường, đồ chơi… để giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm trứng giun kim.

PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA KST SÀI GÒN
CHUYÊN GIA VỀ NGỨA VÀ GIUN SÁN
Địa chỉ: 402 An Dương Vương, P.4, Q.5, TP. HCM
ĐT. 028 38 30 23 45 - Lịch khám bệnh - Xem bản đồ
BS tư vấn:​ BS. Nga. 0912 444 663 - BS. Ánh 0912 171 177

BẢN ĐỒ ĐƯỜNG ĐI

BẢN ĐỒ ĐƯỜNG ĐI

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN
Thường xuyên ngứa da
nên kiểm tra giun, sán
TƯ VẤN MIỄN PHÍ
LIÊN HỆ BS.NGA
0912.444.663
.
Thời gian khám bệnh
Từ thứ 2 đến thứ 7
Mở cửa từ:
07:00 (am) - 17:00 (pm)
Nghỉ ngày Chủ nhật
.
PHÒNG KHÁM QUỐC TẾ
ÁNH NGA
GIẤY PHÉP SỐ
02523/SYT-HCM-GPHĐ
MÃ SỐ THUẾ
0312466011/SKHĐT-HCM

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN402 An Dương Vương, Phường 4, Quận 5, TP. HCM

. ...........028 38 30 23 45

THỐNG KÊ

NIỀM TIN VỚI NGƯỜI BỆNH

LỜI CẢM ƠN