BỆNH ẤU TRÙNG SÁN GẠO HEO CÓ NGUY HIỂM KHÔNG?

BỆNH ẤU TRÙNG SÁN GẠO HEO,
PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ SÁN GẠO HEO
(Systicercose sous cutanée)

BS. Nguyễn Ngọc Ánh

1. Đại cương: Sán gạo heo là một bệnh mạn tính có tổn thương ở da, cơ, não... căn nguyên do các u nang sán lợn (trong có đầu sán) gây nên. Biểu hiện lâm sàng tuỳ theo vị trí khu trú của nang ở da ảnh hưởng tới thẩm mỹ, ở não có thể gây động kinh, giảm trí nhớ hoặc rối loạn vận động ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

2. Căn nguyên bệnh sinh :

Sán dây lợn có ở khắp nơi trên thế giới, nhất là ở những vùng có phong tục ăn thịt lợn sống, chưa nấu chín hoặc quản lý phân chưa tốt. Sán dây lợn dài từ 2- 3 mét (thậm chí 8 mét), đầu nhỏ, hơi tròn, đường kính khoảng 1 mm, có bộ phận nhô lên, có 2 vòng móc (22- 32 móc) và 4 giác ở 4 góc.

Có đốt cổ mảnh, có đốt thân trưởng thành, có đốt già. Một đốt sán già có thể chứa tới 55 nghìn trứng, những đốt già ở cuối thường rụng thành từng đoạn 5,6 đốt liền nhau theo phân ra ngoài bình thường. Vật chủ chính của sán là người, còn vật chủ phụ là lợn. Lợn ăn phải đốt sán hoặc trứng sán, trứng sán qua dạ dày đến ruột lợn.

Ấu trùng chui qua thành ruột vào hệ thống tuần hoàn và đi khắp cơ thể lợn. Sau 24-72 giờ kể từ khi ăn phải ấu trùng sẽ cư trú ở các mô liên kết hoặc các cơ, sau 2 tháng ấu trùng tạo thành một nang có vỏ bọc ngoài (kích thước 17- 20 x 7- 10 mm), còn được gọi là gạo lợn (cysticereus cellulosae), trong nang có dịch màu trắng, có mẩu đầu sán với 4 giác và 2 vòng móc.

Ngoài lợn còn có chó mèo hoặc người đều có thể là vật chủ phụ của sán dây lợn. Khi người ăn phải trứng sán dây lợn từ ngoại cảnh (theo thực phẩm, rau quả) hoặc nguy hiểm hơn là những người đang mắc sán trưởng thành ký sinh ở ruột non vì một lý do nào đó như say tầu, say xe, phụ nữ có thai hoặc sốt cao, nôn oẹ...

Những đốt sán già rụng ở ruột non theo nhu động ngược chiều lên dạ dày, dưới tác dụng của dịch tiêu hoá trứng từ các đốt già được giải phóng ra xuống tá tràng, hàng nghìn ấu trùng thoát ra khỏi trứng và chui qua thành ruột vào hệ tuần hoàn đi khắp cơ thể, vào các cơ, các mô, phát triển thành nang ấu trùng sán (cysticereus cellulosae). Người có nang ấu trùng sán còn gọi là người gạo.

3.Triệu chứng lâm sàng: tùy vị trí u nang mà có các tổn thương

+ Ở da : các nang nhỏ, bằng hạt đỗ hoặc hạt dẻ, tròn, chắc, không đau, di động trên nền sâu và lăn dưới da, mầu da ở trên bình thường. U nang sán thường nổi ở mặt trong cánh tay nhưng có thể nổi ở bất kỳ vị trí nào và có tính cách đối xứng. Rất hiếm khi các u nằm bên cạnh dây thần kinh và gây đau dây thần kinh hoặc chèn ép lâm ba gây phù voi. U nang sán sau nhiều năm sẽ bị vôi hoá, lúc này có thể phát hiện được bằng X quang.

Các nốt ấu trùng sán heo dưới da Ấu trùng sán heo là các nốt mầu trắng dọc đùi ở BN nữ trên phim XQ
Ấu trùng sán heo
là các nốt mầu
trắng dọc hai đùi
(T) ở BN nam
Hình ảnh ấu trùng sán heo dưới da, niêm mạc

+ Ở não: biểu hiện như một u nang trong não hoặc có thể gây nên nhiều triệu chứng lâm sàng đa dạng không đặc hiệu: tăng áp lực sọ não, cơn động kinh, suy nhược trí năng, rối loạn tâm thần. Bệnh nhân có thể bị liệt, có thể bị đột tử.

Hình ảnh nang sán trong não gây tăng áp lực sọ não

+ Ở mắt: nang ấu trùng có thể nằm trong hốc mắt, mi mắt, trong kết mạc, thuỷ tinh thể, tiền phòng...gây giảm thị lực hoặc bị mù tuỳ theo vị trí của ấu trùng trong mắt.

+ Ở cơ tim: có thể làm tim đập nhanh, tiếng tim bị biến đổi, bệnh nhân bị ngất xỉu.

4 Xét nghiệm:

+ Chọc hút tại u nang có một ít dịch trong.

+ Trên cơ sở dựa vào bệnh sán dây lợn ở đường ruột (xét nghiệm phân để tìm đốt sán và trứng sán), có biểu hiện lâm sàng u nang sán ở dưới da.

+ Sinh thiết u nang ở da tìm ấu trùng sán lợn.

+ X quang, chụp não thất hoặc soi đáy mắt phát hiện thấy u nang sán hoặc ấu trùng sán lợn.

Hình ảnh kén sán heo di chuyển đến não

+ Các phương pháp chẩn đoán miễn dịch học cũng có giá trị để chẩn đoán, tuy nhiên thường có phản ứng chéo với các loại sán dây khác.

5. Chẩn đoán phân biệt : với các u nang bã, u mỡ, u sarcoidose.

6. Tiến triển và tiên lượng

+ Tổn thương ở da lâu ngày có thể vôi hoá ảnh hưởng tới thâm mỹ.

+ Tổn thương não phụ thuộc vào vị trí của u nang .

7. Điều trị và dự phòng:

7.1. Điều trị bệnh sán đường ruột.

+Thuốc đặc trị kết hợp với thuốc sổ, Hiện Phòng khám Chuyên khoa Ký sinh trùng Ánh Nga đang áp dụng phương pháp sổ sán bắt nguyên con, bệnh nhân sẽ được uống thuốc đặc trị liều thấp, kết hợp với thuốc sổ tống sán ra ngoài và có thể quan sát, kiểm tra được đầu, thân, cổ của con sán

7.2. Điều trị bệnh u nang sán lợn ở não.

Hiện nay vẫn là một vấn đề nan giải cần phải điều trị tuyến chuyên khoa. Có thể dùng praziquantel, methifolat, DEC. Nên phối hợp với corticoid và thuốc chống phù nề não.

7.3. Điều trị u nang ở da.

+ Có thể phẫu thuật khi thật cần thiết vì yếu tố thẩm mỹ hoặc các u nang chèn ép các dây thần kinh.

+ Tiêm hút dịch ở u nang, bơm 0,5 ml nước cất vào u nang để tiêu diệt đầu sán lợn.

7.4. Dự phòng:

Để tránh bệnh sán lợn đường tiêu hoá cần quản lý phân tốt, không ăn thịt lợn sống hoặc chưa nấu chín. Nếu có bệnh sán lợn đường tiêu hoá thì cần tích cực điều trị để dự phòng bệnh u nang sán lợn dưới da.

BẠN CẦN BIẾT MỘT SỐ THỨC ĂN CÓ THỂ GÂY NHIỄM ẤU TRÙNG SÁN GẠO HEO

Hình ảnh ấu trùng sán gạo heo trong thực phẩm, không quá khó để phát hiện ra những dấu hiệu bất thường như thế này.

.
PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA KÝ SINH TRÙNG SÀI GÒN
CHUYÊN GIA VỀ NGỨA VÀ GIUN SÁN Benh san cho
Địa chỉ: 141 Trần Tuấn Khải, P.5, Q.5, TP. HCM
Đăng ký khám bệnh. 08 38 38 25 55
Tư vấn trực tiếp​ BS. Nga. 0912 444 663. BS. Ánh 0912 171 177

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN

.
THÔNG BÁO NGHỈ LỄ QUỐC KHÁNH 02/9/2014
.
Phòng khám Quốc Tế Ánh Nga trân trọng thông báo, Khoa khám bệnh và Xét nghiệm sẽ nghỉ Lễ Quốc Khánh như sau:
SỐ NGÀY NGHỈ: 04 Ngày
Bắt đầu từ thứ 7 ngày 30/9/2014
đến hết thứ 3 ngày 02/9/2014
Thứ 4, ngày 03/9/2014 làm việc bình thường từ 7 giờ sáng đến 19 giờ
.
.
.
.
.
.
.
.
Thường xuyên ngứa da
nên kiểm tra giun, sán
TƯ VẤN MIỄN PHÍ
LIÊN HỆ BS.NGA
0912.444.663
.
Thời gian khám bệnh
Từ thứ 2 đến thứ 7
Mở cửa từ:
07:00 (am) - 19:00 (pm)
Nghỉ ngày Chủ nhật
.

.

PHÒNG KHÁM QUỐC TẾ
ÁNH NGA

.

GIẤY PHÉP SỐ

02523/SYT-HCM-GPHĐ

.

MÃ SỐ THUẾ

0312466011/SKHĐT-HCM

.

141 Trần Tuấn Khải, Phường 5, Quận 5, TP. HCM

. ...........08 38 38 25 55
.

THỐNG KÊ

NIỀM TIN VỚI NGƯỜI BỆNH